ปรับปรุงล่าสุด · ตัวบทตรวจกับระบบกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา และคำพิพากษาตรวจกับระบบของศาลฎีกา
๑. ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๐๙๖ ถึงมาตรา ๑๑๓๓ มาตรา ๑๑๔๕ มาตรา ๑๑๙๔ และมาตรา ๑๒๒๐ ถึงมาตรา ๑๒๒๘ — ทุน หุ้น การชำระค่าหุ้น การเพิ่มทุนและลดทุน
๒. พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๑๔ — ทุนขั้นต่ำของคนต่างด้าว
๓. พ.ร.บ.กำหนดความผิดเกี่ยวกับห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน ห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัด สมาคม และมูลนิธิ พ.ศ. ๒๔๙๙ มาตรา ๔๒ และมาตรา ๔๘ — เอกสารเท็จและการตีราคาทรัพย์สินแทนค่าหุ้นสูงเกินจริง
๔. คำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ที่ ๑/๒๕๖๗ — หลักฐานการชำระค่าหุ้นเมื่อทุนเกินห้าล้านบาท
ทุนจดทะเบียนคือจำนวนทุนที่บริษัทจำกัดแบ่งเป็นหุ้นมูลค่าเท่ากันและลงไว้ในหนังสือบริคณห์สนธิ ไม่ใช่เงินที่ต้องวางครบในวันจดทะเบียน กฎหมายบังคับให้ชำระค่าหุ้นครั้งแรกไม่น้อยกว่าร้อยละยี่สิบห้าของมูลค่าหุ้น ส่วนที่เหลือผู้ถือหุ้นยังเป็นหนี้บริษัทจนกว่าจะชำระครบ และต้องชำระเป็นเงินจริง จะหักกลบกับหนี้ที่บริษัทค้างตนไม่ได้
- ทุนจดทะเบียนคือทุนเรือนหุ้นที่ระบุในหนังสือบริคณห์สนธิ แบ่งเป็นหุ้นมูลค่าเท่ากัน หุ้นละไม่ต่ำกว่าห้าบาท (มาตรา ๑๐๙๖ ๑๐๙๘ (๕) ๑๑๑๗)
- ทุนชำระแล้วคือส่วนของค่าหุ้นที่ผู้ถือหุ้นส่งใช้จริง ครั้งแรกต้องไม่น้อยกว่าร้อยละยี่สิบห้าของมูลค่าหุ้น ก่อนกรรมการขอจดทะเบียนบริษัท (มาตรา ๑๑๐๕ วรรคสาม ๑๑๑๐ ๑๑๑๑)
- ค่าหุ้นต้องชำระเป็นเงินจนเต็มค่า เว้นแต่ที่ประชุมตั้งบริษัทหรือมติพิเศษกำหนดให้ชำระด้วยแรงงานหรือทรัพย์สิน และผู้ถือหุ้นหักกลบลบหนี้กับบริษัทไม่ได้ (มาตรา ๑๑๑๙)
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่กำหนดทุนจดทะเบียนขั้นต่ำของบริษัทจำกัดทั่วไป แต่คนต่างด้าวที่ประกอบธุรกิจต้องมีทุนขั้นต่ำไม่น้อยกว่าสองล้านบาท หรือสามล้านบาทสำหรับธุรกิจที่ต้องได้รับอนุญาต (พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว มาตรา ๑๔)
- ทุนจดทะเบียนเกินห้าล้านบาทและชำระค่าหุ้นเป็นเงิน ต้องยื่นเอกสารที่ธนาคารออกให้และหนังสือยืนยันจำนวนเงินพร้อมคำขอจดทะเบียน ทั้งการจัดตั้งและการเพิ่มทุน (คำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ที่ ๑/๒๕๖๗)
- ค่าหุ้นที่ยังไม่ชำระ กรรมการเรียกได้เมื่อใดก็ได้ด้วยคำบอกกล่าวล่วงหน้าไม่ต่ำกว่า ๒๑ วัน ไม่ชำระอาจถูกริบหุ้นและขายทอดตลาด และยังต้องรับผิดส่วนที่ขาด (มาตรา ๑๑๒๐ ถึง ๑๑๒๕ ฎีกาที่ ๒๘๓๗/๒๕๓๗)
- เพิ่มทุนและลดทุนต้องใช้มติพิเศษสามในสี่และจดทะเบียนภายใน ๑๔ วัน การลดทุนต้องโฆษณาและแจ้งเจ้าหนี้ให้คัดค้านภายใน ๓๐ วัน และลดได้ไม่ต่ำกว่าหนึ่งในสี่ของทุน (มาตรา ๑๒๒๐ ถึง ๑๒๒๘)
สารบัญ
- ทุนจดทะเบียนคืออะไร: ทุนเรือนหุ้นในหนังสือบริคณห์สนธิและหุ้นมูลค่าเท่ากัน
- ทุนจดทะเบียนกับทุนชำระแล้วต่างกันอย่างไร: ค่าหุ้นครั้งแรกไม่น้อยกว่าร้อยละยี่สิบห้า
- ทุนจดทะเบียนบริษัทขั้นต่ำเท่าไร: ไม่มีขั้นต่ำทั่วไป แต่มีขั้นต่ำตามกฎหมายเฉพาะ
- ทุนจดทะเบียนต้องมีเงินจริงไหม: มาตรา ๑๑๑๙ ห้ามหักกลบลบหนี้ และหลักฐานธนาคารเมื่อทุนเกินห้าล้านบาท
- ค่าหุ้นที่ยังไม่ชำระ: การเรียกชำระ ดอกเบี้ย การริบหุ้น และความรับผิดของผู้โอนหุ้น
- เพิ่มทุนและลดทุนจดทะเบียน: มติพิเศษ สิทธิของผู้ถือหุ้นเดิม และการคุ้มครองเจ้าหนี้
- กฎหมายเปรียบเทียบ: ทุนขั้นต่ำและการชำระค่าหุ้นในอังกฤษและเยอรมนี
- การวิเคราะห์ทุนจดทะเบียนทางนิติเศรษฐศาสตร์และความรู้ข้ามศาสตร์
- ทุนจดทะเบียนควรตั้งเท่าไรดี: ข้อพิจารณาก่อนกำหนดทุนในหนังสือบริคณห์สนธิ
- คำถามที่พบบ่อยเรื่องทุนจดทะเบียนบริษัท
- เชิงอรรถ: ตัวบท คำพิพากษา และแหล่งอ้างอิงในบทความ
ทุนจดทะเบียนคืออะไร: ทุนเรือนหุ้นในหนังสือบริคณห์สนธิและหุ้นมูลค่าเท่ากัน
ทุนจดทะเบียนคือจำนวนทุนเรือนหุ้นที่ผู้เริ่มก่อการกำหนดไว้ในหนังสือบริคณห์สนธิตามมาตรา ๑๐๙๘ (๕) แบ่งเป็นหุ้นมีมูลค่าเท่า ๆ กันตามมาตรา ๑๐๙๖ และหุ้นหนึ่งมีมูลค่าไม่ต่ำกว่าห้าบาทตามมาตรา ๑๑๑๗ ทุนจดทะเบียนจึงเป็นตัวเลขทางกฎหมายที่บอกว่าผู้ถือหุ้นรับจะลงเงินในบริษัทเท่าใด
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์นิยามบริษัทจำกัดจากโครงสร้างทุน มาตรา ๑๐๙๖ บัญญัติว่าบริษัทจำกัดคือบริษัท "ซึ่งตั้งขึ้นด้วยแบ่งทุนเป็นหุ้นมีมูลค่าเท่า ๆ กัน โดยผู้ถือหุ้นต่างรับผิดจำกัดเพียงไม่เกินจำนวนเงินที่ตนยังส่งใช้ไม่ครบมูลค่าของหุ้นที่ตนถือ"[1] ถ้อยคำนี้มีสองส่วนที่ต้องอ่านคู่กัน ส่วนแรกคือทุนต้องแบ่งเป็นหุ้นมูลค่าเท่ากัน ส่วนที่สองคือความรับผิดของผู้ถือหุ้นผูกกับเงินค่าหุ้นที่ยังไม่ได้ส่งใช้ ทุนจดทะเบียนจึงไม่ได้เป็นเพียงตัวเลขในหนังสือรับรองบริษัท แต่เป็นฐานของความรับผิดจำกัดที่ทำให้บริษัทจำกัดต่างจากห้างหุ้นส่วนสามัญ
ผู้เริ่มก่อการต้องระบุทุนตั้งแต่ขั้นแรกของการตั้งบริษัท มาตรา ๑๐๙๗ ให้บุคคลตั้งแต่สองคนขึ้นไปเริ่มก่อการโดยเข้าชื่อกันทำหนังสือบริคณห์สนธิ และมาตรา ๑๐๙๘ กำหนดรายการที่หนังสือบริคณห์สนธิต้องมี โดยอนุมาตรา (๕) คือ "จำนวนทุนเรือนหุ้นซึ่งบริษัทคิดกำหนดจะจดทะเบียนแบ่งออกเป็นหุ้นมีมูลค่ากำหนดหุ้นละเท่าไร"[2] ตัวอย่างเช่น ทุนจดทะเบียน ๑,๐๐๐,๐๐๐ บาท แบ่งเป็น ๑๐,๐๐๐ หุ้น มูลค่าหุ้นละ ๑๐๐ บาท หรือแบ่งเป็น ๒๐๐,๐๐๐ หุ้น มูลค่าหุ้นละ ๕ บาท ก็ได้ เพราะมาตรา ๑๑๑๗ ห้ามเพียงมิให้มูลค่าของหุ้นหนึ่งต่ำกว่าห้าบาท[3]
เมื่อจดทะเบียนแล้ว ทุนจดทะเบียนผูกพันบริษัทในฐานะข้อความในหนังสือบริคณห์สนธิ มาตรา ๑๑๔๕ ห้ามเพิ่มเติมเปลี่ยนแปลงข้อความในหนังสือบริคณห์สนธิเว้นแต่โดยมติพิเศษ[12] การเปลี่ยนจำนวนทุนจึงต้องผ่านกระบวนการเพิ่มทุนหรือลดทุนตามมาตรา ๑๒๒๐ ถึงมาตรา ๑๒๒๘ ซึ่งอธิบายในหัวข้อเพิ่มทุนและลดทุนด้านล่าง ผู้ที่กำลังเตรียมจดทะเบียนบริษัทอ่านลำดับขั้นตอนทั้งหมดได้ในบทความ จดทะเบียนบริษัทจำกัด ขั้นตอน เอกสาร และค่าใช้จ่าย และพื้นฐานของบริษัทจำกัดในบทความ บริษัทจำกัดคืออะไร
ทุนจดทะเบียนกับทุนชำระแล้วต่างกันอย่างไร: ค่าหุ้นครั้งแรกไม่น้อยกว่าร้อยละยี่สิบห้า
ทุนชำระแล้วคือส่วนของค่าหุ้นที่ผู้ถือหุ้นส่งใช้ให้บริษัทจริง กฎหมายบังคับให้ส่งใช้ค่าหุ้นคราวแรกไม่น้อยกว่าร้อยละยี่สิบห้าของมูลค่าหุ้นตามมาตรา ๑๑๐๕ วรรคสาม และมาตรา ๑๑๑๐ วรรคสอง และกรรมการขอจดทะเบียนบริษัทได้เมื่อเงินจำนวนนั้นใช้เสร็จแล้วตามมาตรา ๑๑๑๑
มาตรา ๑๑๐๕ วรรคสามบัญญัติว่า "เงินส่งใช้ค่าหุ้นคราวแรกนั้น ต้องมิให้น้อยกว่าร้อยละยี่สิบห้าแห่งมูลค่าของหุ้นที่ตั้งไว้"[3] และมาตรา ๑๑๑๐ วรรคสองกำหนดหน้าที่ของกรรมการว่า เมื่อรับมอบการจากผู้เริ่มก่อการแล้ว "ก็ให้ลงมือจัดการเรียกให้ผู้เริ่มก่อการและผู้เข้าชื่อซื้อหุ้นทั้งหลายใช้เงินในหุ้นซึ่งจะต้องใช้เป็นตัวเงิน เรียกหุ้นหนึ่งไม่น้อยกว่าร้อยละยี่สิบห้า"[4] เกณฑ์ร้อยละยี่สิบห้าคิดรายหุ้น ไม่ใช่คิดจากทุนรวม ผู้ถือหุ้นแต่ละรายจึงต้องชำระหุ้นของตนอย่างน้อยหนึ่งในสี่ ผู้ถือหุ้นรายหนึ่งชำระเต็มแทนอีกรายที่ไม่ชำระเลยไม่ได้
มาตรา ๑๑๑๑ เชื่อมการชำระค่าหุ้นเข้ากับการจดทะเบียน โดยบัญญัติว่า "เมื่อจำนวนเงินซึ่งว่าไว้ในมาตรา ๑๑๑๐ ได้ใช้เสร็จแล้ว กรรมการต้องไปขอจดทะเบียนบริษัทนั้น" และให้คำขอระบุ "(๓) จำนวนเงินที่ได้ใช้แล้วหุ้นละเท่าใด (๔) จำนวนเงินที่ได้รับไว้เป็นค่าหุ้นรวมทั้งสิ้นเท่าใด"[4] ตัวเลขทุนชำระแล้วในหนังสือรับรองบริษัทจึงเป็นข้อความที่กรรมการรับรองต่อนายทะเบียนว่าบริษัทได้รับเงินแล้วจริง
| ตัวอย่าง: ทุนจดทะเบียน ๑,๐๐๐,๐๐๐ บาท (๑๐,๐๐๐ หุ้น หุ้นละ ๑๐๐ บาท) | จำนวนเงิน (บาท) |
|---|---|
| ทุนจดทะเบียนตามหนังสือบริคณห์สนธิ (มาตรา ๑๐๙๘ (๕)) | ๑,๐๐๐,๐๐๐ |
| ชำระขั้นต่ำก่อนขอจดทะเบียน หุ้นละ ๒๕ บาท (มาตรา ๑๑๐๕ วรรคสาม ๑๑๑๐) | ๒๕๐,๐๐๐ |
| ค่าหุ้นที่ผู้ถือหุ้นยังค้างบริษัท หุ้นละ ๗๕ บาท (มาตรา ๑๑๒๐) | ๗๕๐,๐๐๐ |
| ความรับผิดสูงสุดของผู้ถือหุ้นต่อหนี้ของบริษัทในขณะนั้น (มาตรา ๑๐๙๖) | ๗๕๐,๐๐๐ |
ตารางแสดงว่าทุนจดทะเบียนกับทุนชำระแล้วเป็นตัวเลขคนละตัว และส่วนต่างระหว่างสองตัวเลขคือหนี้ค่าหุ้นที่ผู้ถือหุ้นยังค้างบริษัท ถ้าบริษัทมีหนี้สินเกินทรัพย์สิน ส่วนต่างนี้คือเงินที่ผู้ถือหุ้นอาจถูกเรียกให้ชำระ ผู้ถือหุ้นที่ชำระเต็มมูลค่าแล้วไม่ต้องรับผิดในหนี้ของบริษัทเกินกว่านั้น นี่คือความหมายในทางปฏิบัติของความรับผิดจำกัดตามมาตรา ๑๐๙๖
ทุนจดทะเบียนบริษัทขั้นต่ำเท่าไร: ไม่มีขั้นต่ำทั่วไป แต่มีขั้นต่ำตามกฎหมายเฉพาะ
ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่ได้กำหนดจำนวนทุนจดทะเบียนขั้นต่ำของบริษัทจำกัดทั่วไป ข้อจำกัดที่มีคือผู้เริ่มก่อการตั้งแต่สองคนตามมาตรา ๑๐๙๗ และหุ้นละไม่ต่ำกว่าห้าบาทตามมาตรา ๑๑๑๗ ทุนขั้นต่ำเป็นจำนวนเงินมาจากกฎหมายเฉพาะ เช่น พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๑๔
ในทางทฤษฎี ผู้เริ่มก่อการสองคนที่ถือหุ้นคนละหนึ่งหุ้น หุ้นละห้าบาท ทำให้ทุนจดทะเบียนต่ำได้เพียงสิบบาท แต่ตัวเลขเช่นนั้นไม่ได้สะท้อนการทำธุรกิจจริง เพราะทุนชำระแล้วคือเงินตั้งต้นที่บริษัทใช้จ่ายได้ และเป็นตัวเลขที่ธนาคาร คู่ค้า และหน่วยงานรัฐเห็นในหนังสือรับรอง ทุนที่ต่ำเกินความต้องการเงินของกิจการทำให้บริษัทต้องกู้ยืมจากกรรมการหรือผู้ถือหุ้นตั้งแต่เริ่มต้น ซึ่งสร้างปัญหาทางบัญชีและภาษีตามมา
กฎหมายเฉพาะที่สำคัญสำหรับบริษัทที่มีผู้ถือหุ้นต่างชาติคือ พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๑๔ ซึ่งบัญญัติว่าทุนขั้นต่ำที่คนต่างด้าวใช้ในการเริ่มต้นประกอบธุรกิจในประเทศไทย "ต้องไม่น้อยกว่าสองล้านบาท" และถ้าเป็นธุรกิจที่ต้องได้รับอนุญาตตามบัญชีท้ายพระราชบัญญัติ "ต้องไม่น้อยกว่าสามล้านบาท"[11] บริษัทที่คนต่างด้าวถือหุ้นจึงต้องตรวจสถานะตามนิยามคนต่างด้าวก่อนกำหนดทุน รายละเอียดเรื่องสัดส่วนการถือหุ้น ใบอนุญาต และสิทธิประโยชน์จากการส่งเสริมการลงทุนอยู่ในบทความ การลงทุนของต่างชาติและสิทธิประโยชน์ BOI นอกจากนี้ ธุรกิจบางประเภทที่มีกฎหมายกำกับดูแลเฉพาะอาจกำหนดทุนหรือฐานะการเงินขั้นต่ำเป็นเงื่อนไขของใบอนุญาต ซึ่งต้องตรวจกฎหมายของธุรกิจนั้นเป็นรายกรณี
ทุนจดทะเบียนต้องมีเงินจริงไหม: มาตรา ๑๑๑๙ ห้ามหักกลบลบหนี้ และหลักฐานธนาคารเมื่อทุนเกินห้าล้านบาท
ต้องมีเงินจริงในส่วนที่แจ้งว่าชำระแล้ว มาตรา ๑๑๑๙ บังคับว่าหุ้นทุกหุ้นต้องใช้เป็นเงินจนเต็มค่า เว้นแต่หุ้นที่ออกเพื่อตอบแทนแรงงานหรือทรัพย์สินตามมาตรา ๑๑๐๘ (๕) หรือมาตรา ๑๒๒๑ และในการใช้เงินค่าหุ้น ผู้ถือหุ้นจะหักหนี้กับบริษัทไม่ได้ ทุนที่เกินห้าล้านบาทต้องมีเอกสารธนาคารยืนยันการรับเงินตามคำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ที่ ๑/๒๕๖๗
มาตรา ๑๑๑๙ มีสองวรรค วรรคแรกบัญญัติว่า "หุ้นทุก ๆ หุ้นจำต้องให้ใช้เป็นเงินจนเต็มค่า เว้นแต่หุ้นซึ่งออกตามบทบัญญัติมาตรา ๑๑๐๘ อนุมาตรา (๕) หรือมาตรา ๑๒๒๑" วรรคสองบัญญัติว่า "ในการใช้เงินเป็นค่าหุ้นนั้น ผู้ถือหุ้นจะหักหนี้กับบริษัทหาได้ไม่"[5] วรรคแรกปิดทางชำระค่าหุ้นด้วยสิ่งอื่นนอกจากเงิน เว้นแต่ผ่านที่ประชุมตั้งบริษัทหรือมติพิเศษ วรรคสองปิดทางที่ผู้ถือหุ้นจะอ้างว่าบริษัทค้างเงินตน เช่น เงินที่กรรมการสำรองจ่ายแทนบริษัท แล้วนำมาหักกับค่าหุ้นที่ตนต้องชำระ เหตุผลคือค่าหุ้นเป็นทรัพย์สินที่เจ้าหนี้ทุกรายของบริษัทพึ่งพา ถ้าผู้ถือหุ้นหักกลบได้ ผู้ถือหุ้นจะได้รับชำระหนี้ของตนก่อนเจ้าหนี้รายอื่นโดยไม่ต้องผ่านลำดับใด
กรมพัฒนาธุรกิจการค้าเพิ่มการตรวจหลักฐานสำหรับบริษัทที่มีทุนสูง คำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ที่ ๑/๒๕๖๗ ลงวันที่ ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๗ ใช้ตั้งแต่วันที่ ๑ กรกฎาคม ๒๕๖๗ และยกเลิกคำสั่งที่ ๑/๒๕๖๖ กำหนดว่าการจดทะเบียนจัดตั้งบริษัทที่มีทุนเกินห้าล้านบาทและชำระค่าหุ้นเป็นเงิน ต้องยื่นเอกสารที่ธนาคารออกให้เพื่อรับรองว่ากรรมการคนหนึ่งคนใดได้รับเงินค่าหุ้นตามจำนวนที่ชำระแล้ว พร้อมหนังสือยืนยันจากกรรมการผู้ขอจดทะเบียนว่าเงินนั้นเป็นเงินค่าหุ้น ไปพร้อมคำขอจดทะเบียน ถ้ายื่นเอกสารดังกล่าวพร้อมคำขอไม่ได้ เพราะกรรมการทุกคนเป็นชาวต่างชาติ หรือได้รับการส่งเสริมหรือได้รับอนุญาตให้ประกอบกิจการจากหน่วยงานด้านการส่งเสริมการลงทุน เช่น สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน หรือการนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย ให้ยื่นหนังสือชี้แจงเหตุแทน แล้วส่งเอกสารจากธนาคารแสดงว่าบริษัทได้รับเงินค่าหุ้น พร้อมหนังสือยืนยันจากบริษัท ภายใน ๑๕ วันนับแต่วันที่นายทะเบียนมีคำสั่งรับจดทะเบียน ถ้าชำระค่าหุ้นด้วยทรัพย์สิน ต้องมีหนังสือยืนยันของเจ้าของกรรมสิทธิ์ว่าจะโอนทรัพย์สินให้บริษัท พร้อมรายละเอียดทรัพย์สิน และสำเนาเอกสารแสดงกรรมสิทธิ์ถ้าเป็นทรัพย์สินมีทะเบียน ถ้าชำระด้วยแรงงาน ต้องมีหนังสือยืนยันพร้อมหลักฐาน เช่น สำเนาสัญญาจ้าง การเพิ่มทุนจนทุนเดิมรวมกับทุนที่เพิ่มใหม่เกินห้าล้านบาท ต้องยื่นเอกสารจากธนาคารแสดงว่าบริษัทได้รับเงินค่าหุ้นเฉพาะส่วนที่เพิ่มทุน พร้อมหนังสือยืนยันจากบริษัท ไปพร้อมคำขอจดทะเบียนเพิ่มทุน คำสั่งไม่ได้เปิดให้ยื่นหนังสือชี้แจงเหตุแทนในกรณีเพิ่มทุน บริษัทที่ยื่นหนังสือชี้แจงเหตุแล้วไม่ส่งเอกสารภายใน ๑๕ วัน นายทะเบียนจะหมายเหตุข้อควรทราบในหนังสือรับรองบริษัทว่า “นิติบุคคลนี้ไม่ได้จัดส่งเอกสารหลักฐานที่สามารถยืนยันได้ว่ามีการรับชำระเงินลงหุ้นหรือเงินค่าหุ้นตามทุนที่จดทะเบียนไว้” และจะยกเลิกหมายเหตุนั้นเมื่อบริษัทส่งเอกสารครบ หรือจดทะเบียนลดทุนลงเหลือไม่เกินห้าล้านบาท[6]
การแจ้งทุนชำระแล้วโดยไม่มีเงินจริงไม่ได้เป็นเพียงปัญหาเอกสาร พระราชบัญญัติกำหนดความผิดเกี่ยวกับห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน ห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัด สมาคม และมูลนิธิ พ.ศ. ๒๔๙๙ มาตรา ๔๒ ลงโทษผู้รับผิดชอบในการดำเนินงานของบริษัทที่ลงข้อความเท็จหรือไม่ลงข้อความสำคัญในบัญชีหรือเอกสารของบริษัท เพื่อลวงให้บริษัทหรือผู้ถือหุ้นขาดประโยชน์อันควรได้ ด้วยโทษจำคุกไม่เกินเจ็ดปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนสี่หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ ส่วนมาตรา ๔๘ ลงโทษผู้ที่โดยทุจริตกำหนดค่าแรงงานหรือทรัพย์สินที่นำมาลงแทนเงินค่าหุ้นให้สูงกว่ามูลค่าที่แท้จริง เป็นความผิดทางพินัยที่ต้องชำระค่าปรับเป็นพินัยไม่เกินห้าหมื่นบาท[7] กรรมการที่ลงนามรับรองตัวเลขทุนชำระแล้วจึงควรเก็บหลักฐานการรับเงินค่าหุ้นทุกงวดไว้ในสมุดบัญชีของบริษัท ความรับผิดทางอาญาของกรรมการในกรณีอื่นอธิบายในบทความ ความรับผิดทางอาญาของกรรมการบริษัท
ค่าหุ้นที่ยังไม่ชำระ: การเรียกชำระ ดอกเบี้ย การริบหุ้น และความรับผิดของผู้โอนหุ้น
ค่าหุ้นส่วนที่ยังไม่ชำระเป็นหนี้ที่ผู้ถือหุ้นค้างบริษัท กรรมการเรียกให้ชำระได้เมื่อใดก็ได้ด้วยจดหมายลงทะเบียนล่วงหน้าไม่ต่ำกว่ายี่สิบเอ็ดวันตามมาตรา ๑๑๒๐ และมาตรา ๑๑๒๑ ผู้ที่ไม่ชำระต้องเสียดอกเบี้ย อาจถูกริบหุ้นและขายทอดตลาดตามมาตรา ๑๑๒๒ ถึงมาตรา ๑๑๒๕ และศาลฎีกาให้บริษัทฟ้องเรียกส่วนที่ขาดได้
มาตรา ๑๑๒๐ ให้อำนาจกรรมการว่า "บรรดาเงินค่าหุ้นซึ่งยังจะต้องส่งอีกนั้น กรรมการจะเรียกให้ผู้ถือหุ้นส่งใช้เสียเมื่อใดก็ได้ เว้นแต่ที่ประชุมใหญ่จะได้วินิจฉัยเป็นอย่างอื่น" และมาตรา ๑๑๒๑ กำหนดวิธีเรียกว่าต้อง "ส่งคำบอกกล่าวล่วงหน้าไม่ต่ำกว่ายี่สิบเอ็ดวันด้วย จดหมายส่งลงทะเบียนไปรษณีย์"[5] ศาลฎีกาในคำพิพากษาที่ ๕๒๗๖/๒๕๓๘ วินิจฉัยว่าเมื่อชำระค่าหุ้นงวดแรกแล้ว กรรมการมีอำนาจเรียกค่าหุ้นที่ค้างให้ชำระครบทีเดียวหรือแบ่งเป็นงวดเมื่อใดก็ได้ตราบเท่าที่บริษัทยังดำรงอยู่ และการที่บริษัทฟ้องเรียกค่าหุ้นที่ผู้ถือหุ้นค้างหุ้นละ ๗๕ บาท ไม่เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต[9] ข้อนี้สำคัญสำหรับผู้ถือหุ้นที่เข้าใจว่าทุนส่วนที่ยังไม่ชำระเป็นเพียงตัวเลขที่ไม่มีใครเรียก
ถ้าผู้ถือหุ้นไม่ชำระตามวันกำหนด มาตรา ๑๑๒๒ ให้ผู้นั้นเสียดอกเบี้ยนับแต่วันที่กำหนดให้ส่งใช้จนถึงวันที่ส่งเสร็จ จากนั้นมาตรา ๑๑๒๓ ให้กรรมการส่งคำบอกกล่าวด้วยจดหมายลงทะเบียนอีกครั้ง กำหนดเวลาพอสมควร และ "จะแจ้งไปด้วยก็ได้ว่า ถ้าไม่ใช้เงินตามเรียก หุ้นนั้นอาจจะถูกริบ" เมื่อคำบอกกล่าวมีข้อแถลงเรื่องการริบหุ้นแล้ว มาตรา ๑๑๒๔ ให้กรรมการบอกริบหุ้นได้เมื่อใดก็ได้ตราบที่เงินยังค้าง และมาตรา ๑๑๒๕ ให้นำหุ้นที่ริบออกขายทอดตลาดโดยไม่ชักช้า นำเงินไปหักค่าหุ้นที่เรียกกับดอกเบี้ย ถ้ามีเงินเหลือต้องคืนผู้ถือหุ้นเดิม[8]
ศาลฎีกาวางแนวไว้สองเรื่องที่ทำให้กลไกนี้ใช้ได้จริง เรื่องแรก คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๔๐๐๓/๒๕๕๙ วินิจฉัยว่าเมื่อผู้ถือหุ้นไม่ชำระค่าหุ้นอีกร้อยละ ๗๕ ตามที่กรรมการเรียก บริษัทมีสิทธิริบหุ้นโดยไม่ต้องรอให้ที่ประชุมใหญ่ประชุมวินิจฉัยก่อน เพราะกฎหมายไม่ได้ให้สิทธิผู้ถือหุ้นเรียกร้องให้จัดประชุมก่อนจึงจะชำระ เรื่องที่สอง คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๒๘๓๗/๒๕๓๗ วินิจฉัยว่าเมื่อบริษัทริบหุ้นและขายทอดตลาดได้เงินน้อยกว่าค่าหุ้นที่ค้าง บริษัทมีอำนาจฟ้องให้ผู้จองซื้อหุ้นชำระส่วนที่ยังขาดได้ดังหนี้ทั่วไป เพราะการเข้าชื่อซื้อหุ้นผูกพันผู้เข้าชื่อให้ชำระค่าหุ้นแก่บริษัทตามมาตรา ๑๑๐๖[9] การริบหุ้นจึงไม่ใช่ทางพ้นหนี้ของผู้ถือหุ้น
การโอนหุ้นที่ยังชำระไม่เต็มก็ไม่ทำให้ผู้โอนพ้นความรับผิดทันที มาตรา ๑๑๓๓ บัญญัติว่าผู้โอน "ยังคงต้องรับผิดในจำนวนเงินที่ยังมิได้ส่งใช้ให้ครบถ้วนนั้น" แต่ไม่ต้องรับผิดในหนี้ของบริษัทที่เกิดหลังโอน ไม่ต้องออกส่วนใช้หนี้เว้นแต่ผู้ถือหุ้นปัจจุบันไม่สามารถชำระได้ และห้ามฟ้องผู้โอนเมื่อพ้นสองปีนับแต่จดแจ้งการโอนในทะเบียนผู้ถือหุ้น[10] คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๒๕๓๑/๒๕๓๘ อธิบายว่าความรับผิดตามมาตรา ๑๑๓๓ คือความรับผิดต่อเจ้าหนี้ของบริษัทที่ผู้โอนเคยถือหุ้นอยู่ ไม่ใช่ความรับผิดต่อบริษัทในเงินค่าหุ้นที่โอนไปแล้วและใช้ยันบริษัทได้[9] ผู้ซื้อหุ้นต่อจากผู้อื่นจึงควรตรวจว่าหุ้นที่ซื้อชำระเต็มมูลค่าแล้วหรือไม่ เพราะผู้รับโอนเข้ามาเป็นผู้ถือหุ้นที่ค้างค่าหุ้นแทน
เพิ่มทุนและลดทุนจดทะเบียน: มติพิเศษ สิทธิของผู้ถือหุ้นเดิม และการคุ้มครองเจ้าหนี้
การเพิ่มทุนทำได้ด้วยการออกหุ้นใหม่โดยมติพิเศษตามมาตรา ๑๒๒๐ หุ้นใหม่ต้องเสนอขายผู้ถือหุ้นเดิมตามสัดส่วนตามมาตรา ๑๒๒๒ ส่วนการลดทุนทำได้ด้วยมติพิเศษตามมาตรา ๑๒๒๔ แต่ลดต่ำกว่าหนึ่งในสี่ของทุนไม่ได้ และต้องแจ้งเจ้าหนี้ให้คัดค้านภายในสามสิบวัน ทั้งสองกรณีต้องจดทะเบียนภายในสิบสี่วันนับแต่ลงมติตามมาตรา ๑๒๒๘
มติพิเศษคือมติที่ได้คะแนนเสียงไม่ต่ำกว่าสามในสี่ของจำนวนเสียงทั้งหมดของผู้ถือหุ้นที่มาประชุมและมีสิทธิออกเสียงลงคะแนนตามมาตรา ๑๑๙๔ การเพิ่มทุนตามมาตรา ๑๒๒๐ ต้องใช้มติประเภทนี้ ถ้าจะออกหุ้นใหม่ให้ชำระด้วยสิ่งอื่นนอกจากเงิน มาตรา ๑๒๒๑ ต้องใช้มติพิเศษอีกชั้นหนึ่ง และมาตรา ๑๒๒๒ บังคับให้เสนอหุ้นใหม่แก่ผู้ถือหุ้นเดิม "ตามส่วนจำนวนหุ้นซึ่งเขาถืออยู่" ด้วยหนังสือบอกกล่าวที่ระบุจำนวนหุ้นและวันสิ้นสุดคำเสนอ เมื่อพ้นกำหนดหรือผู้ถือหุ้นปฏิเสธ กรรมการจึงขายหุ้นนั้นให้ผู้ถือหุ้นคนอื่นหรือรับซื้อไว้เองได้[12] สิทธิซื้อหุ้นตามสัดส่วนนี้ป้องกันไม่ให้ผู้ถือหุ้นเสียงข้างมากใช้การเพิ่มทุนลดสัดส่วนของผู้ถือหุ้นเสียงข้างน้อย ขั้นตอนการเรียกประชุมและการลงมติอยู่ในบทความ การประชุมวิสามัญผู้ถือหุ้นและมติกรรมการ
การลดทุนกระทบเจ้าหนี้โดยตรงเพราะเป็นการลดเงินที่เจ้าหนี้พึ่งพา กฎหมายจึงวางเงื่อนไขไว้มากกว่า มาตรา ๑๒๒๔ ให้ลดได้ด้วยการลดมูลค่าหุ้นหรือลดจำนวนหุ้นโดยมติพิเศษ มาตรา ๑๒๒๕ ห้ามลดทุน "ให้ถึงต่ำกว่าจำนวนหนึ่งในสี่ของทุนทั้งหมด" มาตรา ๑๒๒๖ บังคับให้โฆษณาในหนังสือพิมพ์แห่งท้องที่อย่างน้อยหนึ่งคราว และมีหนังสือถึงเจ้าหนี้ที่บริษัทรู้ ให้ส่งคำคัดค้านภายในสามสิบวัน ถ้ามีเจ้าหนี้คัดค้าน บริษัทจะลดทุนไม่ได้จนกว่าจะชำระหนี้หรือให้ประกันแก่เจ้าหนี้รายนั้น และมาตรา ๑๒๒๗ ให้ผู้ถือหุ้นที่ได้รับเงินคืนจากการลดทุนยังต้องรับผิดต่อเจ้าหนี้ที่ไม่ทราบความโดยไม่ใช่ความผิดของตน เพียงจำนวนที่ได้รับคืน ภายในสองปีนับแต่วันจดทะเบียนลดทุน[13]
คำพิพากษาศาลฎีกาที่ ๑๕๐๙/๒๕๖๖ แสดงว่าการลดทุนต้องเป็นธรรมต่อผู้ถือหุ้นทุกฝ่ายด้วย ในคดีนั้นบริษัทลดทุนโดยลดจำนวนหุ้นเพื่อตัดขาดทุนสะสม ซึ่งศาลยอมรับว่าทำได้ แต่หุ้นบางส่วนชำระเต็ม ๒๕ บาท ขณะที่หุ้นของผู้ถือหุ้นรายหนึ่งชำระเพียง ๖.๒๕ บาท การลดจำนวนหุ้นจึงทำให้ผู้ถือหุ้นรายนั้นพ้นหน้าที่ชำระค่าหุ้นส่วนที่ถูกลด ศาลฎีกาวินิจฉัยว่าผู้ถือหุ้นรายนั้นมีส่วนได้เสียเป็นพิเศษ ต้องห้ามออกเสียงตามมาตรา ๑๑๘๕ เมื่อไม่นับคะแนนเสียงของผู้นั้น มติไม่ถึงสามในสี่ จึงเพิกถอนมติลดทุนและมติเพิ่มทุนที่ต่อเนื่องกัน และวางแนวว่าก่อนลดทุนโดยลดจำนวนหุ้น บริษัทต้องให้ผู้ถือหุ้นที่ชำระไม่เต็มชำระค่าหุ้นให้เต็มเสียก่อน[9]
กฎหมายเปรียบเทียบ: ทุนขั้นต่ำและการชำระค่าหุ้นในอังกฤษและเยอรมนี
อังกฤษกำหนดทุนขั้นต่ำเฉพาะบริษัทมหาชน (public company) และบังคับให้ชำระค่าหุ้นอย่างน้อยหนึ่งในสี่ของมูลค่า ส่วนเยอรมนีกำหนดทุนขั้นต่ำของบริษัทจำกัด GmbH ไว้สองหมื่นห้าพันยูโร และให้ชำระหนึ่งในสี่ของมูลค่าหุ้นแต่ละหุ้นก่อนยื่นจดทะเบียน ไทยใช้หลักหนึ่งในสี่แบบเดียวกันแต่ไม่กำหนดทุนขั้นต่ำทั่วไป
ในอังกฤษ Companies Act 2006 section 586(1) กำหนดว่าบริษัทมหาชนจัดสรรหุ้นได้เมื่อหุ้นนั้นได้ชำระอย่างน้อยหนึ่งในสี่ของมูลค่า (nominal value) และส่วนเกินมูลค่าทั้งหมด และ section 763(1) กำหนดทุนขั้นต่ำที่ได้รับอนุญาต (authorised minimum) ของบริษัทมหาชนไว้ ๕๐,๐๐๐ ปอนด์สเตอร์ลิง ทั้งสองมาตราใช้กับบริษัทมหาชน[14] บริษัทจำกัดไทยตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ใกล้เคียงกับบริษัทเอกชนของอังกฤษในแง่ห้ามชี้ชวนประชาชน แต่ไทยนำหลักชำระหนึ่งในสี่มาใช้กับบริษัทจำกัดทุกบริษัท
ในเยอรมนี Gesetz betreffend die Gesellschaften mit beschränkter Haftung (GmbHG) § 5 วรรคหนึ่ง บัญญัติว่าทุนของบริษัท (Stammkapital) ต้องมีอย่างน้อยสองหมื่นห้าพันยูโร และ § 7 วรรคสอง ห้ามยื่นขอจดทะเบียนจนกว่าจะได้ชำระหนึ่งในสี่ของมูลค่าหุ้นแต่ละหุ้น (Geschäftsanteil) ที่ไม่ได้ตกลงชำระด้วยทรัพย์สิน และกำหนดยอดชำระรวมขั้นต่ำเพิ่มอีกชั้นหนึ่ง[15] เมื่อเทียบกันแล้ว ไทยใช้เกณฑ์ร้อยละยี่สิบห้ารายหุ้นแบบเดียวกับเยอรมนี แต่ไม่กำหนดทุนขั้นต่ำ การคุ้มครองเจ้าหนี้ของไทยจึงอาศัยกลไกอื่นแทนจำนวนทุน ได้แก่ การห้ามหักกลบค่าหุ้นตามมาตรา ๑๑๑๙ ขั้นตอนลดทุนตามมาตรา ๑๒๒๔ ถึงมาตรา ๑๒๒๗ และหลักฐานธนาคารตามคำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ที่ ๑/๒๕๖๗
การวิเคราะห์ทุนจดทะเบียนทางนิติเศรษฐศาสตร์และความรู้ข้ามศาสตร์
ทางนิติเศรษฐศาสตร์ ทุนจดทะเบียนเป็นเครื่องมือจัดสรรความเสี่ยงระหว่างผู้ถือหุ้นกับเจ้าหนี้ ความรับผิดจำกัดผลักความเสี่ยงส่วนหนึ่งไปยังเจ้าหนี้ หลักทุนตามกฎหมาย (legal capital) จึงพยายามประกันว่าผู้ถือหุ้นได้ลงเงินจริงก่อน แต่งานวิชาการตั้งข้อสงสัยว่าทุนขั้นต่ำปกป้องเจ้าหนี้ได้จริงเพียงใด
Frank Easterbrook และ Daniel Fischel อธิบายว่าความรับผิดจำกัดลดต้นทุนการติดตามดูแล (monitoring) ของผู้ถือหุ้นและทำให้หุ้นซื้อขายได้ แต่ก็ผลักความเสี่ยงบางส่วนไปยังเจ้าหนี้ ซึ่งเจ้าหนี้ที่ทำสัญญาได้จะชดเชยด้วยดอกเบี้ยหรือหลักประกัน[16] Michael Jensen และ William Meckling วิเคราะห์ต้นทุนตัวแทน (agency cost) ของหนี้ ว่าเมื่อผู้ถือหุ้นมีเงินของตนในบริษัทน้อย ผู้ถือหุ้นมีแรงจูงใจเลือกโครงการเสี่ยงสูงเพราะได้ผลกำไรเต็มแต่รับผลขาดทุนจำกัด[16] ในกรอบนี้ ทุนชำระแล้วคือส่วนได้เสียของผู้ถือหุ้นที่ลดแรงจูงใจดังกล่าว เกณฑ์ร้อยละยี่สิบห้าและการห้ามหักกลบตามมาตรา ๑๑๑๙ ของไทยจึงทำหน้าที่ประกันว่าส่วนได้เสียนั้นมีอยู่จริง ไม่ใช่ตัวเลขบนกระดาษ
อย่างไรก็ดี John Armour ตั้งคำถามว่าหลักทุนตามกฎหมายเป็นแนวคิดที่ล้าสมัยหรือไม่ และสรุปว่าทุนตามกฎหมายไม่ใช่วิธีที่เหมาะสมในการคุ้มครองเจ้าหนี้อีกต่อไป โดยเฉพาะเมื่อเป็นกฎบังคับ เพราะเจ้าหนี้ที่ต่อรองได้ เช่น ธนาคาร คุ้มครองตนเองด้วยข้อสัญญาที่ปรับตามความเสี่ยงของลูกหนี้แต่ละรายอยู่แล้ว ส่วนเจ้าหนี้ที่ต่อรองไม่ได้ เช่น ผู้เสียหายจากการละเมิด ควรได้รับความคุ้มครองด้วยกฎที่ออกแบบเฉพาะ ขณะที่ Peter Mülbert และ Max Birke ตั้งคำถามจากอีกด้านหนึ่งว่ามีเหตุผลเพียงพอหรือไม่ที่จะคัดค้านกฎทุนของสหภาพยุโรป ซึ่งเป็นหลักสำคัญของกฎหมายบริษัทในสหภาพยุโรปมาช้านาน[16] ข้อถกเถียงนี้ช่วยอธิบายทางเลือกของไทย ไทยไม่กำหนดทุนขั้นต่ำทั่วไป ซึ่งสอดคล้องกับข้อวิจารณ์ของ Armour แต่ยังคงกฎว่าด้วยความจริงของทุน ได้แก่ การชำระเป็นเงิน การห้ามหักกลบ หลักฐานธนาคาร และขั้นตอนลดทุนที่ให้เจ้าหนี้คัดค้านได้
ในมุมการเงินและการบัญชี ทุนจดทะเบียนยังเป็นสัญญาณ (signal) ต่อคู่ค้า ทุนชำระแล้วที่สูงแสดงว่าผู้ถือหุ้นยอมรับความเสี่ยงของตนก่อน แต่สัญญาณนี้มีความหมายเฉพาะเมื่อตรวจสอบได้ ทุนจดทะเบียนสูงที่ชำระเพียงร้อยละยี่สิบห้าไม่ได้บอกฐานะการเงินของบริษัท ผู้ที่ประเมินคู่ค้าจึงควรอ่านทุนชำระแล้วคู่กับงบการเงินที่ยื่นต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า ไม่ใช่อ่านทุนจดทะเบียนอย่างเดียว
ทุนจดทะเบียนควรตั้งเท่าไรดี: ข้อพิจารณาก่อนกำหนดทุนในหนังสือบริคณห์สนธิ
ทุนจดทะเบียนที่เหมาะสมขึ้นกับทุนขั้นต่ำที่กฎหมายเฉพาะหรือคู่สัญญากำหนด เงินที่ผู้ถือหุ้นพร้อมชำระจริง ความรับผิดที่ผู้ถือหุ้นรับได้ และภาระเอกสารเมื่อทุนเกินห้าล้านบาท ทุนที่สูงเกินเงินที่มีจริงทำให้ผู้ถือหุ้นมีหนี้ค่าหุ้นค้าง ไม่ได้ทำให้บริษัทน่าเชื่อถือขึ้นเสมอไป
- ทุนขั้นต่ำตามกฎหมายเฉพาะ ถ้ามีผู้ถือหุ้นต่างชาติ ตรวจพระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว มาตรา ๑๔ และกฎหมายใบอนุญาตของธุรกิจนั้นก่อนกำหนดตัวเลข
- ความต้องการเงินจริงของกิจการ ประมาณค่าใช้จ่ายช่วงก่อนมีรายได้ เช่น ค่าเช่า เงินเดือน และสินค้า แล้วกำหนดทุนชำระแล้วให้พอ แทนการให้กรรมการให้บริษัทกู้ยืม
- ความรับผิดของผู้ถือหุ้น ส่วนที่ยังไม่ชำระคือหนี้ที่ผู้ถือหุ้นอาจถูกเรียกตามมาตรา ๑๑๒๐ และถูกริบหุ้นตามมาตรา ๑๑๒๔ ถ้าไม่ตั้งใจชำระเต็ม ไม่ควรตั้งทุนสูงเพื่อภาพลักษณ์
- สัดส่วนผู้ถือหุ้นและอำนาจออกเสียง จำนวนหุ้นกำหนดสัดส่วนเสียงในมติพิเศษสามในสี่ ผู้ถือหุ้นที่ต้องการเสียงคัดค้านมติพิเศษต้องถือหุ้นเกินหนึ่งในสี่ของเสียงที่มาประชุม
- เอกสารและหลักฐานธนาคาร ทุนเกินห้าล้านบาทต้องยื่นเอกสารธนาคารพร้อมคำขอจดทะเบียนตามคำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ที่ ๑/๒๕๖๗ กำหนดส่งภายหลังภายใน ๑๕ วันมีเฉพาะการจดทะเบียนจัดตั้งหรือการควบรวมที่ตั้งเป็นบริษัทใหม่ ซึ่งยื่นหนังสือชี้แจงเหตุแทน ถ้าตั้งใจเพิ่มทุนภายหลัง ควรเตรียมเอกสารธนาคารไว้ก่อนยื่นคำขอ
- แผนเพิ่มทุนในอนาคต การเพิ่มทุนต้องใช้มติพิเศษ เสนอหุ้นตามสัดส่วน และจดทะเบียนภายในสิบสี่วัน การเริ่มด้วยทุนที่พอดีแล้วเพิ่มเมื่อจำเป็นมักง่ายกว่าการลดทุนภายหลัง ซึ่งต้องแจ้งเจ้าหนี้และรอคำคัดค้าน
ประเด็นภาษีที่เกี่ยวกับทุน เช่น การกู้ยืมเงินจากกรรมการแทนการเพิ่มทุน หรือภาษีเงินปันผล อยู่นอกขอบเขตบทความนี้ อ่านเพิ่มเติมได้ที่เว็บไซต์ eksiamtax.com ส่วนการเลิกบริษัทและการคืนทุนแก่ผู้ถือหุ้นเมื่อปิดกิจการอยู่ในบทความ ปิดบริษัท เลิกบริษัทและชำระบัญชี
คำถามที่พบบ่อยเรื่องทุนจดทะเบียนบริษัท
คำตอบด้านล่างสรุปจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา ๑๐๙๖ ถึงมาตรา ๑๑๒๕ และมาตรา ๑๒๒๐ ถึงมาตรา ๑๒๒๘ พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว มาตรา ๑๔ คำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ที่ ๑/๒๕๖๗ และคำพิพากษาศาลฎีกาที่อ้างในบทความ
- ทุนจดทะเบียนคืออะไร
- ทุนจดทะเบียนคือจำนวนทุนเรือนหุ้นที่บริษัทกำหนดไว้ในหนังสือบริคณห์สนธิตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1098 (5) โดยแบ่งเป็นหุ้นมูลค่าเท่ากันตามมาตรา 1096 หุ้นละไม่ต่ำกว่าห้าบาทตามมาตรา 1117 ทุนจดทะเบียนเป็นเพดานที่ผู้ถือหุ้นรับว่าจะชำระให้บริษัท และเป็นตัวกำหนดขอบเขตความรับผิดของผู้ถือหุ้นต่อหนี้ของบริษัท ไม่ใช่ยอดเงินที่บริษัทต้องมีในบัญชีตลอดเวลา
- ทุนจดทะเบียนต้องมีเงินจริงไหม
- ต้องมีเงินจริงในส่วนที่แจ้งว่าชำระแล้ว มาตรา 1119 บังคับให้ชำระค่าหุ้นเป็นเงินจนเต็มค่า เว้นแต่หุ้นที่ออกเพื่อตอบแทนแรงงานหรือทรัพย์สินตามมาตรา 1108 (5) หรือมาตรา 1221 และห้ามผู้ถือหุ้นหักกลบลบหนี้กับบริษัท ส่วนที่ยังไม่ชำระยังเป็นหนี้ที่ผู้ถือหุ้นค้างบริษัท ถ้าทุนเกินห้าล้านบาท คำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ที่ 1/2567 ให้ยื่นเอกสารธนาคารยืนยันการได้รับเงินพร้อมคำขอจดทะเบียน กำหนด 15 วันนับแต่นายทะเบียนรับจดทะเบียนใช้เฉพาะการจดทะเบียนจัดตั้ง หรือการควบรวมที่ตั้งเป็นบริษัทใหม่ ซึ่งยื่นหนังสือชี้แจงเหตุแทนเอกสารธนาคาร เพราะกรรมการทุกคนเป็นชาวต่างชาติ หรือได้รับการส่งเสริมหรือได้รับอนุญาตให้ประกอบกิจการจากหน่วยงานด้านการส่งเสริมการลงทุน เช่น BOI หรือ กนอ. การลงข้อความเท็จในเอกสารของบริษัทเพื่อลวงผู้ถือหุ้นมีโทษตามมาตรา 42 แห่ง พ.ร.บ.กำหนดความผิดเกี่ยวกับห้างหุ้นส่วนจดทะเบียนฯ พ.ศ. 2499
- ทุนจดทะเบียนบริษัทขั้นต่ำเท่าไร
- ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ไม่ได้กำหนดจำนวนทุนจดทะเบียนขั้นต่ำของบริษัทจำกัดทั่วไป กำหนดเพียงว่าต้องมีผู้เริ่มก่อการตั้งแต่สองคนตามมาตรา 1097 และหุ้นแต่ละหุ้นมีมูลค่าไม่ต่ำกว่าห้าบาทตามมาตรา 1117 ทุนขั้นต่ำมาจากกฎหมายเฉพาะ เช่น พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. 2542 มาตรา 14 ที่กำหนดทุนขั้นต่ำของคนต่างด้าวไม่น้อยกว่าสองล้านบาท และไม่น้อยกว่าสามล้านบาทสำหรับธุรกิจที่ต้องได้รับอนุญาต รวมถึงกฎหมายกำกับธุรกิจบางประเภทที่ต้องตรวจเป็นรายกรณี
- ทุนชำระแล้วคืออะไร ต่างจากทุนจดทะเบียนอย่างไร
- ทุนชำระแล้วคือจำนวนเงินค่าหุ้นที่ผู้ถือหุ้นส่งใช้ให้บริษัทแล้วจริง ซึ่งมาตรา 1111 (3) และ (4) ให้ลงไว้ในรายการจดทะเบียน ครั้งแรกต้องไม่น้อยกว่าร้อยละยี่สิบห้าของมูลค่าหุ้นตามมาตรา 1105 วรรคสามและมาตรา 1110 วรรคสอง เช่น ทุนจดทะเบียนหนึ่งล้านบาท อาจชำระแล้วสองแสนห้าหมื่นบาท ส่วนที่เหลือเจ็ดแสนห้าหมื่นบาทกรรมการเรียกให้ชำระได้ภายหลังตามมาตรา 1120 และมาตรา 1121
- ไม่ชำระค่าหุ้นส่วนที่เหลือจะเกิดอะไรขึ้น
- กรรมการเรียกให้ชำระได้เมื่อใดก็ได้ด้วยจดหมายลงทะเบียนล่วงหน้าไม่ต่ำกว่า 21 วันตามมาตรา 1120 และมาตรา 1121 ผู้ถือหุ้นที่ไม่ชำระต้องเสียดอกเบี้ยตามมาตรา 1122 และอาจถูกบอกริบหุ้นแล้วขายทอดตลาดตามมาตรา 1123 ถึงมาตรา 1125 ศาลฎีกาในคำพิพากษาที่ 2837/2537 วินิจฉัยว่าถ้าขายทอดตลาดได้เงินน้อยกว่าค่าหุ้นที่ค้าง บริษัทฟ้องเรียกส่วนที่ขาดได้ดังหนี้ทั่วไป
- ลดทุนจดทะเบียนทำได้ไหม
- ทำได้ด้วยมติพิเศษของที่ประชุมผู้ถือหุ้นตามมาตรา 1224 โดยลดมูลค่าหุ้นหรือลดจำนวนหุ้น แต่ลดให้ต่ำกว่าหนึ่งในสี่ของทุนทั้งหมดไม่ได้ตามมาตรา 1225 ต้องโฆษณาในหนังสือพิมพ์และมีหนังสือถึงเจ้าหนี้ให้คัดค้านภายในสามสิบวันตามมาตรา 1226 และจดทะเบียนภายในสิบสี่วันตามมาตรา 1228 คำพิพากษาศาลฎีกาที่ 1509/2566 เพิกถอนมติลดทุนที่ผู้ถือหุ้นซึ่งได้ประโยชน์เป็นพิเศษร่วมลงคะแนน
- ทุนจดทะเบียนควรตั้งเท่าไรดี
- ไม่มีตัวเลขเดียวที่เหมาะกับทุกบริษัท ข้อพิจารณาหลักคือ ทุนขั้นต่ำที่กฎหมายเฉพาะหรือคู่สัญญากำหนด เงินที่ผู้ถือหุ้นพร้อมชำระจริง ความรับผิดที่ผู้ถือหุ้นยอมรับได้เพราะผู้ถือหุ้นรับผิดเท่าจำนวนที่ยังไม่ชำระตามมาตรา 1096 และภาระเอกสารเมื่อทุนเกินห้าล้านบาท ทุนที่สูงเกินเงินที่มีจริงไม่ได้ทำให้บริษัทน่าเชื่อถือขึ้น แต่ทำให้ผู้ถือหุ้นมีหนี้ค่าหุ้นค้างที่เจ้าหนี้ของบริษัทอาจบังคับเอาได้
กำลังกำหนดทุน เพิ่มทุน หรือลดทุนบริษัทอยู่?
ที่ปรึกษากฎหมายของสำนักงานยินดีเป็นตัวเลือกหนึ่งในการตรวจโครงสร้างทุน หนังสือบริคณห์สนธิ มติพิเศษ และเอกสารการชำระค่าหุ้นก่อนยื่นจดทะเบียน
เชิงอรรถ: ตัวบท คำพิพากษา และแหล่งอ้างอิงในบทความ
ตัวบทกฎหมายไทยด้านล่างคัดคำต่อคำจากฉบับปรับปรุงล่าสุดในระบบกฎหมายของสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา ตรวจเมื่อวันที่ ๒๓ ตุลาคม ๒๕๖๙ และเทียบค่าตรวจสอบ SHA-256 กับต้นฉบับทุกมาตรา (มาตราของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ตรวจซ้ำเมื่อ ๑๒ พฤศจิกายน ๒๕๖๙) คำพิพากษาศาลฎีกาเป็นการสรุปจากฉบับย่อในระบบของศาลฎีกา
- ป.พ.พ. มาตรา ๑๐๙๖ “อันว่าบริษัทจำกัดนั้น คือบริษัทประเภทซึ่งตั้งขึ้นด้วยแบ่งทุนเป็นหุ้นมีมูลค่าเท่า ๆ กัน โดยผู้ถือหุ้นต่างรับผิดจำกัดเพียงไม่เกินจำนวนเงินที่ตนยังส่งใช้ไม่ครบมูลค่าของหุ้นที่ตนถือ” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๐๙๗ “บุคคลใด ๆ ตั้งแต่สองคนขึ้นไปจะเริ่มก่อการและตั้งเป็นบริษัทจำกัดก็ได้ โดยเข้าชื่อกันทำหนังสือบริคณห์สนธิ และกระทำการอย่างอื่นตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายนี้”
- ป.พ.พ. มาตรา ๑๐๙๘ “หนังสือบริคณห์สนธินั้น ต้องมีรายการดังต่อไปนี้ คือ(๑) ชื่อบริษัทอันคิดจะตั้งขึ้น ซึ่งต้องมีคำว่า “จำกัด” ไว้ปลายชื่อนั้นด้วยเสมอไป(๒) ที่สำนักงานของบริษัทซึ่งบอกทะเบียนนั้นจะตั้งอยู่ ณ ที่ใดในพระราชอาณาเขต(๓) วัตถุที่ประสงค์ทั้งหลายของบริษัท(๔) ถ้อยคำสำแดงว่า ความรับผิดของผู้ถือหุ้นจะมีจำกัด(๕) จำนวนทุนเรือนหุ้นซึ่งบริษัทคิดกำหนดจะจดทะเบียนแบ่งออกเป็นหุ้นมีมูลค่ากำหนดหุ้นละเท่าไร(๖) ชื่อ สำนัก อาชีวะ และลายมือชื่อของบรรดาผู้เริ่มก่อการ ทั้งจำนวนหุ้นซึ่งต่างคนต่างเข้าชื่อซื้อไว้คนละเท่าใด”
- ป.พ.พ. มาตรา ๑๑๑๗ “อันมูลค่าของหุ้น ๆ หนึ่งนั้น มิให้ต่ำกว่าห้าบาท” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๑๐๕ “อันหุ้นนั้น ท่านห้ามมิให้ออกโดยราคาต่ำไปกว่ามูลค่าของหุ้นที่ตั้งไว้การออกหุ้นโดยราคาสูงกว่ามูลค่าของหุ้นที่ตั้งไว้นั้น หากว่าหนังสือบริคณห์สนธิให้อำนาจไว้ ก็ให้ออกได้ และในกรณีเช่นนั้น ต้องส่งใช้จำนวนที่ล้ำมูลค่าพร้อมกันไปกับการส่งใช้เงินคราวแรกอนึ่ง เงินส่งใช้ค่าหุ้นคราวแรกนั้น ต้องมิให้น้อยกว่าร้อยละยี่สิบห้าแห่งมูลค่าของหุ้นที่ตั้งไว้”
- ป.พ.พ. มาตรา ๑๑๑๐ “เมื่อได้ประชุมตั้งบริษัทแล้ว ให้ผู้เริ่มก่อการบริษัทมอบการทั้งปวงให้แก่กรรมการของบริษัทเมื่อกรรมการได้รับการแล้ว ก็ให้ลงมือจัดการเรียกให้ผู้เริ่มก่อการและผู้เข้าชื่อซื้อหุ้นทั้งหลายใช้เงินในหุ้นซึ่งจะต้องใช้เป็นตัวเงิน เรียกหุ้นหนึ่งไม่น้อยกว่าร้อยละยี่สิบห้า ตามที่ได้กำหนดไว้ในหนังสือชี้ชวนบอกกล่าวป่าวร้องหรือหนังสือชวนให้ซื้อหุ้น” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๑๑๑ (คัดเฉพาะส่วนที่เกี่ยวกับค่าหุ้น) “เมื่อจำนวนเงินซึ่งว่าไว้ในมาตรา ๑๑๑๐ ได้ใช้เสร็จแล้ว กรรมการต้องไปขอจดทะเบียนบริษัทนั้นคำขอและข้อความที่ลงในทะเบียนนั้น ให้ระบุรายการตามที่ได้ตกลงกันในที่ประชุมตั้งบริษัท ดังต่อไปนี้ คือ … (๓) จำนวนเงินที่ได้ใช้แล้วหุ้นละเท่าใด(๔) จำนวนเงินที่ได้รับไว้เป็นค่าหุ้นรวมทั้งสิ้นเท่าใด …”
- ป.พ.พ. มาตรา ๑๑๑๙ “หุ้นทุก ๆ หุ้นจำต้องให้ใช้เป็นเงินจนเต็มค่า เว้นแต่หุ้นซึ่งออกตามบทบัญญัติมาตรา ๑๑๐๘ อนุมาตรา (๕) หรือมาตรา ๑๒๒๑ในการใช้เงินเป็นค่าหุ้นนั้น ผู้ถือหุ้นจะหักหนี้กับบริษัทหาได้ไม่” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๑๒๐ “บรรดาเงินค่าหุ้นซึ่งยังจะต้องส่งอีกนั้น กรรมการจะเรียกให้ผู้ถือหุ้นส่งใช้เสียเมื่อใดก็ได้ เว้นแต่ที่ประชุมใหญ่จะได้วินิจฉัยเป็นอย่างอื่น” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๑๒๑ “การเรียกเงินค่าหุ้นแต่ละคราวนั้น ท่านบังคับว่าให้ส่งคำบอกกล่าวล่วงหน้าไม่ต่ำกว่ายี่สิบเอ็ดวันด้วย จดหมายส่งลงทะเบียนไปรษณีย์ และผู้ถือหุ้นทุกคนจะต้องใช้เงินตามจำนวนที่เรียกนั้น สุดแต่กรรมการจะได้กำหนดไปว่าให้ส่งไปยังผู้ใด ณ ที่ใดและเวลาใด” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๑๒๒ “ถ้าและเงินอันจะพึงส่งใช้เป็นค่าหุ้นตามเรียกนั้นผู้ถือหุ้นคนใดมิได้ส่งใช้ตามวันกำหนดไซร้ ผู้นั้นจำต้องเสียดอกเบี้ยนับแต่วันที่กำหนดให้ส่งใช้จนถึงวันที่ได้ส่งเสร็จ”
- คำสั่งสำนักงานทะเบียนหุ้นส่วนบริษัทกลาง ที่ ๑/๒๕๖๗ เรื่อง กำหนดหลักเกณฑ์และเอกสารประกอบคำขอจดทะเบียนจัดตั้ง จดทะเบียนเพิ่มทุนของห้างหุ้นส่วนและบริษัทจำกัด และจดทะเบียนควบรวมบริษัทจำกัดที่มีการเพิ่มทุน ลงวันที่ ๒๓ พฤษภาคม ๒๕๖๗ ใช้ตั้งแต่วันที่ ๑ กรกฎาคม ๒๕๖๗ (dbd.go.th) ข้อ ๑ ยกเลิกคำสั่งที่ ๑/๒๕๖๖ ลงวันที่ ๓ กุมภาพันธ์ ๒๕๖๖ · ข้อ ๒.๑ (๓) วรรคสอง: “เมื่อนายทะเบียนรับจดทะเบียนแล้ว ให้จัดส่งเอกสารหลักฐานที่ธนาคารออกให้เพื่อรับรองหรือแสดงว่าห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทจำกัดได้รับเงินลงหุ้นหรือเงินค่าหุ้นตามจำนวนที่ชำระไว้แล้ว พร้อมหนังสือยืนยันจากห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทจำกัดว่าจำนวนเงินที่ปรากฏในเอกสารหลักฐานที่ธนาคารออกให้ดังกล่าว เป็นเงินที่รับชำระส่วนลงหุ้นหรือค่าหุ้น ภายใน ๑๕ วัน นับแต่วันที่นายทะเบียนมีคำสั่งรับจดทะเบียน” · ข้อ ๓.๑ (การเพิ่มทุน): “(๑) เอกสารหลักฐานที่ธนาคารออกให้ เพื่อรับรองหรือแสดงว่าห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทจำกัดได้รับชำระเงินลงหุ้นหรือเงินค่าหุ้นเฉพาะส่วนที่เพิ่มทุนตามจำนวนที่ชำระไว้แล้ว (๒) หนังสือยืนยันจากห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทจำกัดว่าจำนวนเงินที่ปรากฏในเอกสารตาม (๑) เป็นเงินที่รับชำระส่วนลงหุ้นหรือค่าหุ้น” · ข้อ ๕: นายทะเบียนหมายเหตุข้อควรทราบในหนังสือรับรองว่า “นิติบุคคลนี้ไม่ได้จัดส่งเอกสารหลักฐานที่สามารถยืนยันได้ว่ามีการรับชำระเงินลงหุ้นหรือเงินค่าหุ้นตามทุนที่จดทะเบียนไว้” · ต้นฉบับเป็นภาพสแกน ๔ หน้า อ่านเมื่อ ๑๒ พฤศจิกายน ๒๕๖๙ · คู่มือการจดทะเบียนจัดตั้งบริษัทจำกัดของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (dbd.go.th) ระบุการเรียกชำระค่าหุ้นอย่างน้อยร้อยละ ๒๕ ของมูลค่าหุ้น ตรวจเมื่อ ๑๕ ตุลาคม ๒๕๖๙
- พ.ร.บ.กำหนดความผิดเกี่ยวกับห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน ห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัด สมาคม และมูลนิธิ พ.ศ. ๒๔๙๙ มาตรา ๔๒ “บุคคลใดซึ่งรับผิดชอบในการดำเนินงานของห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน ห้างหุ้นส่วนจำกัด หรือบริษัทจำกัด กระทำ หรือยินยอมให้กระทำการดังต่อไปนี้(๑) ทำให้เสียหาย ทำลาย เปลี่ยนแปลง ตัดทอน หรือปลอมบัญชี เอกสาร หรือหลักประกันของห้างหุ้นส่วนหรือบริษัท หรือที่เกี่ยวกับห้างหุ้นส่วนหรือบริษัท หรือ(๒) ลงข้อความเท็จ หรือไม่ลงข้อความสำคัญในบัญชี หรือเอกสารของห้างหุ้นส่วน หรือบริษัท หรือที่เกี่ยวกับห้างหุ้นส่วนหรือบริษัทถ้ากระทำหรือยินยอมให้กระทำการเพื่อลวงให้ห้างหุ้นส่วน บริษัท ผู้เป็นหุ้นส่วนหรือผู้ถือหุ้นขาดประโยชน์อันควรได้ ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินเจ็ดปี หรือปรับไม่เกินหนึ่งแสนสี่หมื่นบาท หรือทั้งจำทั้งปรับ” · มาตรา ๔๘ “ผู้ใดโดยทุจริต กำหนดค่าแรงงาน หรือทรัพย์สินที่นำมาลงในห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน ห้างหุ้นส่วนจำกัด หรือบริษัทจำกัด แทนเงินค่าหุ้นให้สูงกว่ามูลค่าที่แท้จริง มีความผิดทางพินัยต้องชำระค่าปรับเป็นพินัยไม่เกินห้าหมื่นบาท” (ค่าปรับเป็นพินัยตามมาตรา ๓๙ แห่งพระราชบัญญัติว่าด้วยการปรับเป็นพินัย พ.ศ. ๒๕๖๕)
- ป.พ.พ. มาตรา ๑๑๒๓ “ถ้าผู้ถือหุ้นคนใดละเลยไม่ส่งใช้เงินที่เรียกค่าหุ้นตามวันกำหนด กรรมการจะส่งคำบอกกล่าวด้วยจดหมายส่งลงทะเบียนไปรษณีย์ไปยังผู้นั้น ให้ส่งใช้เงินที่เรียกกับทั้งดอกเบี้ยด้วยก็ได้ในคำบอกกล่าวอันนี้ ให้กำหนดเวลาไปพอสมควรเพื่อให้ใช้เงินที่เรียกกับทั้งดอกเบี้ย และต้องบอกไปด้วยว่าให้ส่งใช้ ณ สถานที่ใด อนึ่ง ในคำบอกกล่าวนั้นจะแจ้งไปด้วยก็ได้ว่า ถ้าไม่ใช้เงินตามเรียก หุ้นนั้นอาจจะถูกริบ” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๑๒๔ “ถ้าในคำบอกกล่าวมีข้อแถลงความถึงการริบหุ้นด้วยแล้ว หากเงินค่าหุ้นที่เรียกกับทั้งดอกเบี้ยยังคงค้างชำระอยู่ตราบใด กรรมการจะบอกริบหุ้นนั้น ๆ เมื่อใดก็ได้” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๑๒๕ “หุ้นซึ่งริบแล้วนั้นให้เอาออกขายทอดตลาดโดยไม่ชักช้า ได้จำนวนเงินเท่าใดให้เอาหักใช้ค่าหุ้นที่เรียกกับดอกเบี้ยค้างชำระ ถ้ายังมีเงินเหลือเท่าใดต้องส่งคืนให้แก่ผู้ถือหุ้นนั้น”
- คำพิพากษาศาลฎีกาที่อ้างในบทความ ตรวจฉบับย่อจากระบบสืบค้นคำพิพากษาของศาลฎีกา (deka.supremecourt.or.th) เมื่อวันที่ ๒๓ ตุลาคม ๒๕๖๙ ข้อความด้านล่างเป็นการสรุปสาระของฉบับย่อ ไม่ใช่การคัดคำต่อคำ · ฎีกาที่ 2837/2537 (ป.พ.พ. มาตรา 511 512 1106 1124 1125) ผู้จองซื้อหุ้นไม่ชำระค่าหุ้นตามที่บริษัทเรียก บริษัทริบหุ้นและขายทอดตลาดได้เงินน้อยกว่าค่าหุ้นที่ค้าง บริษัทมีอำนาจฟ้องเรียกค่าหุ้นส่วนที่ขาดได้ดังหนี้ทั่วไป เพราะการเข้าชื่อซื้อหุ้นผูกพันผู้เข้าชื่อตามมาตรา 1106 · ฎีกาที่ 5276/2538 (ป.พ.พ. มาตรา 5 512 1119 1120 1121 1123 1124 1125) เมื่อชำระค่าหุ้นงวดแรกแล้ว กรรมการมีอำนาจเรียกค่าหุ้นที่ค้างทั้งหมดหรือแบ่งงวดเมื่อใดก็ได้ตราบที่บริษัทยังดำรงอยู่ เว้นแต่ที่ประชุมใหญ่วินิจฉัยเป็นอย่างอื่น การฟ้องเรียกค่าหุ้นจากผู้ถือหุ้นที่ค้างหุ้นละ 75 บาท ไม่เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริต · ฎีกาที่ 4003/2559 (ป.พ.พ. มาตรา 1120) ผู้ถือหุ้นไม่ชำระค่าหุ้นอีกร้อยละ 75 ตามที่กรรมการเรียก บริษัทมีสิทธิริบหุ้นโดยไม่ต้องรอให้ที่ประชุมใหญ่ประชุมวินิจฉัยก่อน เมื่อที่ประชุมใหญ่ไม่ได้ลงมติห้ามเรียกค่าหุ้นเพิ่ม · ฎีกาที่ 2531/2538 (ป.พ.พ. มาตรา 5 1129 1133 พ.ร.บ.ล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 119) ความรับผิดของผู้โอนหุ้นที่ยังชำระไม่เต็มตามมาตรา 1133 คือความรับผิดต่อเจ้าหนี้ของบริษัทที่ผู้โอนเคยถือหุ้น ไม่ใช่ความรับผิดต่อบริษัทในเงินค่าหุ้นที่โอนไปแล้วและใช้ยันบริษัทได้ บริษัทที่ร่วมรู้เห็นการโอนแต่ไม่จดแจ้ง จะยกการไม่จดแจ้งขึ้นเพื่อให้ผู้โอนรับผิดไม่ได้ · ฎีกาที่ 1509/2566 (ป.พ.พ. มาตรา 1145 1185 1194 1224) ลดทุนโดยลดจำนวนหุ้นเพื่อตัดขาดทุนสะสมทำได้ แต่เมื่อหุ้นชำระค่าหุ้นไม่เท่ากัน ผู้ถือหุ้นที่ชำระไม่เต็มได้ประโยชน์เป็นพิเศษจึงห้ามออกเสียงตามมาตรา 1185 เมื่อไม่นับเสียงนั้นคะแนนไม่ถึงสามในสี่ มติลดทุนและมติเพิ่มทุนที่ต่อเนื่องกันต้องเพิกถอน
- ป.พ.พ. มาตรา ๑๑๓๓ “หุ้นซึ่งโอนกันนั้น ถ้าเป็นหุ้นอันมิได้ส่งเงินใช้เต็มจำนวนค่าหุ้น ท่านว่าผู้โอนยังคงต้องรับผิดในจำนวนเงินที่ยังมิได้ส่งใช้ให้ครบถ้วนนั้น แต่ว่า(๑) ผู้โอนไม่ต้องรับผิดในหนี้อันหนึ่งอันใดของบริษัทซึ่งได้ก่อให้เกิดขึ้นภายหลังโอน(๒) ผู้โอนไม่ต้องรับผิดออกส่วนใช้หนี้ เว้นแต่ความปรากฏขึ้นแก่ศาลว่าบรรดาผู้ที่ยังถือหุ้นของบริษัทอยู่นั้นไม่สามารถออกส่วนใช้หนี้อันเขาจะพึงต้องออกใช้นั้นได้ในข้อความรับผิดเช่นว่ามานั้น ท่านห้ามมิให้ฟ้องผู้โอนเมื่อพ้นสองปีนับแต่ได้จดแจ้งการโอนนั้นลงในทะเบียนผู้ถือหุ้น”
- พระราชบัญญัติการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าว พ.ศ. ๒๕๔๒ มาตรา ๑๔ “ทุนขั้นต่ำที่คนต่างด้าวใช้ในการเริ่มต้นประกอบธุรกิจในประเทศไทย ต้องมีจำนวนไม่น้อยกว่าที่กำหนดในกฎกระทรวงแต่ต้องไม่น้อยกว่าสองล้านบาทในกรณีการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวในวรรคแรกเป็นธุรกิจที่ต้องได้รับอนุญาตตามบัญชีท้ายพระราชบัญญัตินี้ ทุนขั้นต่ำที่กำหนดในกฎกระทรวงสำหรับแต่ละธุรกิจต้องไม่น้อยกว่าสามล้านบาทกฎกระทรวงที่ออกตามบทบัญญัติมาตรานี้ อาจกำหนดระยะเวลาทุนขั้นต่ำที่ต้องนำหรือส่งเข้ามาในประเทศไทยไว้ด้วยก็ได้ความในมาตรานี้ไม่ใช้บังคับกับกรณีที่คนต่างด้าวนำเงินหรือทรัพย์สินอันเกิดจากรายได้ที่ได้มาจากการประกอบธุรกิจเดิมที่เริ่มดำเนินการมาก่อนแล้วในประเทศไทยไปเริ่มประกอบธุรกิจรายอื่นหรือนำไปลงหุ้นหรือลงทุนในกิจการหรือในนิติบุคคลอื่น”
- ป.พ.พ. มาตรา ๑๑๙๔ “การใดที่กฎหมายกำหนดให้ต้องทำโดยมติพิเศษ ที่ประชุมใหญ่ต้องลงมติในเรื่องนั้นโดยคะแนนเสียงข้างมากไม่ต่ำกว่าสามในสี่ของจำนวนเสียงทั้งหมดของผู้ถือหุ้นที่มาประชุมและมีสิทธิออกเสียงลงคะแนน” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๑๔๕ “จำเดิมแต่ได้จดทะเบียนบริษัทแล้ว ท่านห้ามมิให้ตั้งข้อบังคับใหม่ หรือเพิ่มเติมเปลี่ยนแปลงข้อบังคับหรือข้อความในหนังสือบริคณห์สนธิแต่อย่างหนึ่งอย่างใด เว้นแต่จะได้มีการลงมติพิเศษ” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๒๒๐ “บริษัทจำกัดอาจเพิ่มทุนของบริษัทขึ้นได้ด้วยออกหุ้นใหม่โดยมติพิเศษของประชุมผู้ถือหุ้น” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๒๒๑ “บริษัทจำกัดจะออกหุ้นใหม่ให้เหมือนหนึ่งว่าได้ใช้เต็มค่าแล้ว หรือได้ใช้แต่บางส่วนแล้วด้วยอย่างอื่นนอกจากให้ใช้เป็นตัวเงินนั้นไม่ได้ เว้นแต่จะทำตามมติพิเศษของประชุมผู้ถือหุ้น” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๒๒๒ “บรรดาหุ้นที่ออกใหม่นั้น ต้องเสนอให้แก่ผู้ถือหุ้นทั้งหลายตามส่วนจำนวนหุ้นซึ่งเขาถืออยู่ คำเสนอเช่นนี้ ต้องทำเป็นหนังสือบอกกล่าวไปยังผู้ถือหุ้นทุก ๆ คนระบุจำนวนหุ้นให้ทราบว่าผู้นั้นชอบที่จะซื้อได้กี่หุ้น และให้กำหนดวันว่าถ้าพ้นวันนั้นไปมิได้มีคำสนองมาแล้วจะถือว่าเป็นอันไม่รับซื้อ เมื่อวันที่กำหนดล่วงไปแล้วก็ดี หรือผู้ถือหุ้นได้บอกมาว่าไม่รับซื้อหุ้นนั้นก็ดีกรรมการจะเอาหุ้นเช่นนั้นขายให้แก่ผู้ถือหุ้นคนอื่นหรือจะรับซื้อไว้เองก็ได้”
- ป.พ.พ. มาตรา ๑๒๒๔ “บริษัทจำกัดจะลดทุนของบริษัทลงด้วยลดมูลค่าแต่ละหุ้น ๆ ให้ต่ำลง หรือลดจำนวนหุ้นให้น้อยลงโดยมติพิเศษของประชุมผู้ถือหุ้นก็ได้” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๒๒๕ “อันทุนของบริษัทนั้นจะลดลงไปให้ถึงต่ำกว่าจำนวนหนึ่งในสี่ของทุนทั้งหมดหาได้ไม่” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๒๒๖ “เมื่อบริษัทประสงค์จะลดทุน ต้องโฆษณาความประสงค์นั้นในหนังสือพิมพ์แห่งท้องที่อย่างน้อยหนึ่งคราว และต้องมีหนังสือบอกกล่าวไปยังบรรดาผู้ซึ่งบริษัทรู้ว่าเป็นเจ้าหนี้ของบริษัท บอกให้ทราบรายการซึ่งประสงค์จะลดทุนลงและขอให้เจ้าหนี้ผู้มีข้อคัดค้านอย่างหนึ่งอย่างใดในการลดทุนนั้น ส่งคำคัดค้านไปภายในสามสิบวันนับแต่วันที่บอกกล่าวนั้น ถ้าไม่มีผู้ใดคัดค้านภายในกำหนดเวลาสามสิบวัน ก็ให้พึงถือว่าไม่มีการคัดค้าน ถ้าหากมีเจ้าหนี้คัดค้าน บริษัทจะจัดการลดทุนลงไม่ได้ จนกว่าจะได้ใช้หนี้หรือให้ประกันเพื่อหนี้รายนั้นแล้ว” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๒๒๗ “ถ้ามีเจ้าหนี้คนหนึ่งคนใดละเลยเสียมิได้คัดค้านในการที่บริษัทจะลดทุนลง เพราะเหตุว่าตนไม่ทราบความ และเหตุที่ไม่ทราบนั้นมิได้เป็นเพราะความผิดของเจ้าหนี้คนนั้นแต่อย่างใดไซร้ ท่านว่าผู้ถือหุ้นทั้งหลายบรรดาที่ได้รับเงินคืนไปตามส่วนที่ลดหุ้นลงนั้น ยังคงจะต้องรับผิดต่อเจ้าหนี้เช่นนั้นเพียงจำนวนที่ได้รับทุนคืนไปชั่วเวลาสองปีนับแต่วันที่ได้จดทะเบียนการลดทุนนั้น” · ป.พ.พ. มาตรา ๑๒๒๘ “มติพิเศษซึ่งอนุญาตให้เพิ่มทุนหรือลดทุนนั้น บริษัทต้องจดทะเบียนภายในสิบสี่วันนับแต่วันที่ได้ลงมตินั้น”
- อังกฤษและเวลส์ Companies Act 2006 section 586(1) (public company: shares must be paid up at least as to one-quarter of nominal value and the whole of any premium) และ section 763(1) (authorised minimum £50,000 for a public company) (legislation.gov.uk s.586 · s.763) ตรวจเมื่อ ๑๕ ตุลาคม ๒๕๖๙
- เยอรมนี GmbHG § 5 Abs. 1 “Das Stammkapital der Gesellschaft muß mindestens fünfundzwanzigtausend Euro betragen.” และ § 7 Abs. 2 (การยื่นจดทะเบียนทำได้เมื่อชำระหนึ่งในสี่ของมูลค่าหุ้นแต่ละหุ้นที่ไม่ได้ตกลงชำระด้วยทรัพย์สิน) (gesetze-im-internet.de § 5 · § 7) ตรวจเมื่อ ๒๓ ตุลาคม ๒๕๖๙
- งานวิชาการ (ตรวจข้อมูลบรรณานุกรมกับ Crossref เมื่อ ๑๕ ตุลาคม ๒๕๖๙ และ ๑๒ พฤศจิกายน ๒๕๖๙) Frank H. Easterbrook & Daniel R. Fischel, “Limited Liability and the Corporation,” University of Chicago Law Review 52(1) (1985) 89 (doi:10.2307/1599572) · Michael C. Jensen & William H. Meckling, “Theory of the Firm: Managerial Behavior, Agency Costs and Ownership Structure,” Journal of Financial Economics 3(4) (1976) 305–360 (doi:10.1016/0304-405X(76)90026-X) · John Armour, “Legal Capital: An Outdated Concept?,” European Business Organization Law Review 7(1) (2006) 5–27 (doi:10.1017/s156675290600005x) · Peter O. Mülbert & Max Birke, “Legal Capital: Is There a Case against the European Legal Capital Rules?,” European Business Organization Law Review 3(4) (2002) 695–732 (doi:10.1017/s1566752900001129)